Basilosaurus



betekenis: "Koningshagedis"
dieet: carnivoor
grootte: 15 - 18 meter lang
gewicht: ongeveer 60 ton
tijd: laat Eoceen
locatie: Egypte



Deze walvis laat ons zien waar zijn voorouders vandaan kwamen, hij heeft twee kleine achterpootjes.
Walvissen vormen het bewijs van het ongeloofelijke aanpassingsvermogen van de zoogdieren. Basilosaurus zag er ongeveer uit als een 18 meter lange zeeslang, 30 miljoen jaar daarvoor waren zijn voorouders nog spitsmuisachtige diertjes die zich in de bomen verstopten voor hongerige dinosaurussen. In de loop van miljoenen jaren heeft het skelet en het lichaam zich aangepast aan een leven in het water.
Meer over het onstaan van de walvissen zie: de Ambulocetus.
Basilosaurus had kleine achterpootjes, die laten zien dat hij ooit op het land heeft gelopen. Aan de pootjes zijn zelfs nog vijf tenen te onderscheiden. Voor de Basilosaurus hadden de pootjes geen nut, en later zijn ze dan ook helemaal verdwenen. Hoewel tegenwoordige walvissen nog wel twee zogeheten "rudimentaire botjes" hebben. Botjes die op de plaats zitten waar vroeger de achterpoten waren en niet in verbinding staan met de andere botten, een evolutionair overblijfsel van de knieschijf.
De eerste skeletten van Basilosaurus werden gevonden omstreeks 1830. Een paar Basilosaurusbotten zijn teruggevonden in het valse skelet van de Hydrarchus, dat was een skelet van een zeeslang dat bestond uit olifanten -en andere dierenbotten. De maker probeerde beroemd te worden met deze zogenaamde vondst. Basilosaurus leek al op een zeeslang, dus geen wonder dat de vervalser diens botten gebruikten.
Basilosaurus wordt gevonden in Noord-Amerika en Egypte, we weten veel van deze walvis omdat er veel skeletten van gevonden zijn. Dieren die in kustgebied leven hebben altijd een betere kans om te fossiliseren, en de evolutie van walvissen is een facinerend verhaal. Dus je kunt wel zeggen dat dat walvissen een van de spectaculairste zoogdierfamilies zijn.
Misschien dat, nu je dit zo gelezen hebt, je je afvraagd: Hoe komt Basilosaurus aan zijn naam? Het is toch immers een walvis en geen hagedis.
De naam Basilosaurus is in 1832 bedacht door een zekere Richard Halan, die had een paar botten gevonden en stelde vast dat ze van een reusachtig zeereptiel waren. Maar later ontdekte Sir Richard Owen dat ze van een zoogdier waren. Hij keek naar de tanden en zag dat ze helemaal niet leken op die van zeereptielen, maar op die van primitieve walvissen. Hij herdoopte Basilosaurus in Zeuglodon, dat zoiets betekend als: "verbonden tanden." Maar ja, het is nou eenmaal zo geregeld dat een naam van een dier niet veranderd mag worden, dus heet de walvis nog steeds Basilosaurus.

Basilosaurus was in zijn tijd het grootste dier op aarde, en stond in zee aan het top van de voedselketen. In een skelet uit Egypte is een maaginhoud bewaard gebleven, en die bevatte een baal visgraten en een kleine haai. In Egypte is ook een plaats die "het dal van de walvissen" wordt genoemd, en daar zijn aanwijzingen dat Basilosaurus ook andere, kleinere walvissen at. Basilosaurus moet een snelle zwemmer zijn geweest om zijn prooien te grijpen, men denkt dat hij precies zo'n staartvin had als de hedendaagse walvissen. Al is men er nog niet helemaal uit hoe hij zich voortbewoog.
Anders dan de tegenwoordige walvissen had Basilosaurus niet zulke grote hersenen. Teminste, naar walvismaatstaven. Aangenomen word dat Basilosaurus een solitair dier was, aangezien dieren die groepsgedrag vertonen meestal over grote hersenen beschikken. En dat zal misschien de reden zijn dat Basilosaurus is uitgestorven. De hedendaagse walvissen en dolfijnen zijn geen nakomelingen van Basilosaurus, maar van zijn groepsgebonden verwanten. De Basilosaurus is waarschijnlijk uitgestorven ten gevolge van de gigantische El Niño van het laat Eoceen.


©J.Kielen

©J.Kielen
De kiezen van Basilosaurus lijken sprekend op die van Andrewsarchus, een gehoefd landdier. Dit geeft aan dat ze een gemeenschappelijke voorouder hadden of in ieder geval nauw verwant waren. Anders dan de hedendaagse walvissen had Basilosaurus grote kiezen om zijn voedsel te kauwen. De tegenwoordige tandwalvissen zoals Dolfijnen en Orka's kauwen niet en slikken hun prooi in z'n geheel in.